آماتور

سه سال گذشت. چه تند و چه زود و ما همچنان خاطرات آن سال ها را مرور مي كنيم. اصلاح طلبان به دنبال راهي براي بازگشت به قدرت. حالا ديگر نه من و نه همنسل هاي من آرمانخواه هستند و نه اصلاح طلبان بر همان عهد ها مانده اند.اين روزها بيش از هر زماني نياز به بازخواني تجربه هاي شكست خورده اصلاح طلبان است آن هم از سوي كساني كه توان و جسارت نقد را دارند و از گفتن واقعيت ها هراس ندارند.

خاطرات ما واز آن سالها چقدر شنيدني است و چند نفر حاضرند آن چه را كه گذشت بنويسند؟

چندی است  که تصور می کنم واژه ها اصالت خود را از دست داده اند.منظورم واژه های روزمره ای است که در حوزه نوشتن با آن ها سرو کار دارم. در این چند وقت علیرغم این که چندبار تصمیم به نوشتن گرفته ام دست برداشته ام که نکند من اشتباه می کنم و تعریف من از واژه ها متفاوت است. حال مثال می زنم؛ اصلاح طلبی دم دست ترین واژه ای است که این روزها استعمال می شود و گویی لقلقه زبان است اما انگار تعاریف متعددی از آن می توان ارائه داد. همانگونه که اصلاح طلبان متعددی می توان سراغ گرفت بی آن که اشتراکی در آن ها بیابی.به تعبیر  رضا مارمولک فیلم مارمولک که می گفت به تعداد آدم ها راه هست برای رسیدن به خدا؛حال نیز می توان چنین گفت که به تعداد اصلاح طلبان و یا مدعیان اصلاح طلبی می توان از اصلاحات تعریف ارائه داد.این چنین است که واقعیت در میان شبه واقعیت ها ناپدید می شود و بدل به جای اصل می نشیند.به نظر می رسد این روزها ما نیز چنین شده ایم و سرنوشت آن همه شور و امید برای اصلاح طلبی بیهوده به یاس و نا امیدی نرسیده است.چرا که آن چه که در ذهن ما به تصویر درآمده بود با آن چه که این روزها می گذرد اصلا تطابق ندارد.

عینی مثال میزنم؛سرنوشت فراکسیون اصلاح طلبان در مجلس هشتم را نگاه کنید؛ تعداد آرای لاریجانی را بشمارید و بعد به خاطرتان بیاورید که در دوران حضور علی لاریجانی در صدا و سیما چه برخوردهایی با اصلاحات صورت گرفت. و یا نقدهای ایشان بر سیاست های هسته ای دولت اصلاحات را برای چند بار مرور کنید.آیا شما اثری از آن چه که مطابق با خواست های اصلاح طلبانه باشد را در دیدگاه های ایشان سراغ دارید؟شاید تمام دلخوشی اصلاح طلبان به این است که لاریجانی از دولت نهم دل کنده و حالا در شمار منتقدان آن قرار دارد اما آیا هر منتقدی را می توان در جایگاه اصلاح طلب قرار دارد؟آیا هم اکنون پورمحمدی هم اصلاح طلب است؟آیا تعریف اصلاح طلبی؛ تنها و تنها نقد سیاست های دولت نهم و مخالف خوانی با آن است؟ تازه اگر این هم باشد باز نمی توان لاریجانی را در این دسته قرار داد . اما انگار اصلاح طلبان باورشان شده که هر کس که مخالف مخالف آنان است می تواند در جایگاه اصلاح طلبی قرار گیرد.

این رویه در فراکسیون اصلاح طلبان در مجلس هشتم نیز به چشم می آید. فراکسیونی که امیدوار بود با یارگیری از مستقل ها وزنی بیشتر از آن چه که هست داشته باشد اما حالا بخشی از اعضای آن  به مبانی مفهوم اصلاح طلبی نیز پایبند نیستند.شما چینش  این فراکسیون و اعضای موثر آن را نگاه کنید. وقتی خباز – یکی از اعضای این فراکسیون_می گوید: اصلاح طلبان با لاریجانی بیعت کردند ویا قدرت اله علیخانی سخنگوی این فراکسیون  می شود آیا می توان امید به توفیق  دوباره اصلاحات داشت؟این که شیخ قدرت علیخانی صلاحیت این را دارد تا زبان اصلاح طلبان راه یافته به مجلس هشتم باشد جای بسی سوال است. نماینده ای که در انتخابات هیات رییسه برای دوستان اصول گرایش تلاش می کند و سابقه ای روشن در نقد و حمله به اصلاح طلبان مجلس ششم دارد حال چگونه می خواهد از خواست های اصلاح طلبان سخن بگوید؟آیا اینجا هم تنها و تنها معیار ضدیت با دولت نهم است و هرکس که بهتر ناسزا بگوید اصلاح طلب تر؟آیا تمام هویت اصلاح طلبان که معمولا باید در سخنگویشان تبلور یابد خلاصه به چنین شخصیتی است؟آیا اصلاح طلبان مجلس هشتم بار معنایی بیعت را می دانند؟آیا آنان از دموکراسی نا امید شده اند و شکست های پیاپی وادارشان کرده تا دست از آن چه که می اندیشیدند بردارند و رویه ای چون رقیب پیشه کنند و هویت خود به فراموشی بسپارند؟ راستی چند وقت است اصلاح طلبان از مفاهیمی چون دموکراسی، جامعه مدنی، نهاد های مدنی و... سخن نگفته اند؟

چند سال قبل خاطرم هست که برخی از تحلیل گران یکی از آسیبهای پیشروی اصلاح طلبی در ایران را استحاله و تغییر سکاندارانش می دانستند حال آهسته آهسته دارد چنین اتفاقی می افتد و جنبش فرتوت و فرسوده اصلاح طلبی_ آن بخشی که می خواهد از مسیر قدرت پیش برود_ گرفتار استحاله شده و بخش دیگر هم که منزوی و منفعل بی رمق افتاده است.در چنین شرایطی امید به شور آفرینی مردم و آشتی دوباره آنان با اصلاح طلبان کمی غیرقابل قبول به نظر می آید. چرا که حالا نمی توان مردم را به خرید جنسی فراخواند که اصل نیست و کارکرد مورد انتظار  را ندارد بلکه ممکن است زیان نیز به همراه داشته باشد.

پ.ن - نادر ابراهیمی مرد عاشقانه های ارام هم در آغوش خاک آرام گرفت. امسال انگار مرگ زودتر به سراغ اهل قلم و فرهنگ امده است.این مجله اینترنتی را  بخوانید.مردی که می سرود:

این دومین یاداشتی است که برای افشین قطبی می نویسم.پدیده ای که در فوتبال و جامعه ایران نیاز به بررسی دارد.افشین قطبی برای همیشه ایران را ترک کرد.مردی که به فاصله یک سال به یکی از محبوب ترین چهره های ملی ایران تبدیل شد و البته به توفیق نیز دست یافت.دیروز با بیژن مومیوند که صحبت می کردیم تعبیر جالبی داشت از این پدیده. می گفت قطبی نه خاتمی بود و نه بازرگان.شاید کمی سخت باشد این تعبیر اما دور هم نیست. شباهت  هایی قطبی به این دو اصلاح طلبی بود و همرنگ جماعت نشدن. زبان گفت و گوی دیگر به کار گرفتن و تغییر ادبیات موجود.او البته توده مردم را نیز همراه خود داشت.اما نه چون بازرگان ناکام ماند در اجرای برنامه هایش و در برابر کارشکنی ها پا پس کشید و نه چون خاتمی بدون گرفتن ضمانت  ماند تا هم  توده را نا امید کند و هم با اعتراف به ناکامی میدان را به رقیب بدهد.بسیار می توان در توصیف پدیده قطبی نوشت و با دنیای سیاست گره اش زد. از این که نمی خواستند کامیابی اش را ببینند و باند هایی در برابرش شکل گرفت. این که تغییر همواره مخالفانی دارد که منافع خود را در خطر می بینند و از هر حربه ای برای ناکامی  تغیرات بهره می گیرند و ....

به هر روی بر این باروم که تحلیل پدیده قطبی در جامعه امروزی ایران نمونه خوبی است برای علل ناکامی اصلاح طلبی و حرکت رو به جلو تحول خواهان.قطبی نیک می دانست چه سرنوشتی در انتظارش هست. نمی توانست بماند  بی اختیار و قدرت و بعد که این همه محبوبیت فروکش کرد کنارش بگذارند. پس چه بهتر ان هنگام که خواست هایش بر آورده نشد و کسی ابزار تحقق وعده هایش را به او نداد کناره گرفت تا افشین قطبی بماند.

از این که بگذریم، دیروز بیژن یک یادداشت در صفحه اخر کار کرد که فکر می کنم به چند بار خواند می ارزد. من که واقعا از خواندنش لذت بردم و چقدر نزدیک است به دنیای ما.

چندی است که می خواهم بنویسم و باز با خودم کلنجار می روم که آیا نیازی هست به نگاشتن من در باره این موضوع؟گاه حتی موضوعات را هم انتخاب می کنم و چند خط اولش را می روم اما انگار دیگر نای ادامه ندارم. همین چند روز چند مطلب را ناتمام گذاشته ام. مثل دوم خرداد و میراث خاتمی و این که تنها می تواند خاطره خوش ذهن جمعی فراموشکار ما باشد که عافیت طلب شده ایم و هر چه که از دست می دهیم حسرتش را می خوریم و تا داریم قدر ناشناسی می کنیم و یا بازگشت اصول گرایان به دامان بزرگان سنت گرا که نمادش علی لاریجانی است در مقام رییس مجلس و یا سیاست های اقتصادی دولت نهم که تصمیم بر ان گرفته تا بانک ها را تبدیل به قرض الحسنه کند و گوشش به اعتراض های کارشناسان بدهکار نیست و یا رفتن پورمحمدی و تغییر و تحولات وزارت کشور و هزار موضوع دیگر که فکر کنم در باره هر کدامش چند خطی نوشتم و مچاله کردم و ریختم بیرون.گویی مرا سر و کاری با این موضوعات نیست.امروز اما سخنان سارا شریعتی در دانشگاه هنر های زیبا را خواندم با عنوان سنت فراموشی.گویی از دل و جان بر می آمد این که ما فراموشکاریم و این فراموشکاری ریشه در تاریخ و ساختار ما دارد. چه بهتر که گزارش کامل این سخنان را بخوانید بی آن که من بخواهم زیاده گویی کنم در این باره.

از این ها که بگذرم این روزها خیره ام به این همه شتاب و بسیار مرور می کنم شعر مرگ ناصری را.چشم می دوزم به چراغ های راهنمایی و رانندگی انگار همه عجله دارند برای این که زودتر تایمر ها به صفر برسند و پیش از سبز شدن چراغ چون تیر رها شده از چله کمان به حرکت در می آیند و یا ایستگاه اتوبوس و مترو که کسی به حق دیگری احترام نمی گذارد همه شتاب دارند برای رسیدن. به کجایش را من نمی دانم و شاید دیگران هم ندانند. شتاب داریم برای این که زودتر برسیم و شاید زمان کم داریم کمتر از ان که به ذهنمان برسد اما واقعا به کجا؟ ما چقدر جا مانده ایم که این همه شتاب می کنیم و این همه سرعت چرا نمی رسد به جایی که باید. چرا این همه عقب ماندگی تاریخی. اما همه اش عقب ماندگی تاریخی ما نیست حتی  وقتی دستم را می گذارم روی قلبم او نیز شتابناک تر از قبل می زند، آن قدر تند که انگار می خواهد تمام ضربان هایی را که باید در چند سال باقی مانده از این عمر- چند سالش را نمی دانم- بزند یک جا و با هم بنوازد تا زودتر برسد، به کجا اما؟ می پرسمش این همه شتاب برای چیست؟ به کجا چنین شتابان؟ نمی داند و نمی ایستد می خواهد برود. می مانم راستی قرار است کدامین فتح الفتوحی را به نام ما بزنند که چنین می کنیم.دستم را بر می دارم تا با تاخت برود مثل اسب تازه  به کورس آمده ای که رام کردنش زمان می خواهد و چون گرد می آید و می رود. یاد سمندر می افتم و قهرمانش با ان اسب جوانی که باد بود انگار.

شتاب کن! شتاب تا رسیدن به ناکجایی که ما را انتظار می کشد. انگار جایی برای ماندن نیست. انگار برای ماندن حوصله ای نیست. انگار باید شتابناک بود ورنه جا می مانیم از این قافله ای که می رود با سرعت برق و باد؟ به کجا چنین شتابان؟مرا چه شده است که بی  هیچ انگیزه ای شتابناک می روم؟ اندکی بایست. ایستادن با این همه سرعت محال است خطر بسیار دارد. ممکن است به ایست قلبی دچار شویم این روزها ترمز بریدن بهتر است تا ساختن اهرمی برای ماندن بگذار رها کنم این افسار را بگذار برود با تمام سرعتش تا ناکجا آبادی که هیچکس نمی داند کجاست.  

پ.ن- می خواستم در باره نقدی که به حدیث نوشتم و اصلا دوست نداشتم منتشر شود بنویسم. نمی دانم انگیزه رحیم سرکار برای نشرش چه بود اما من تمایلی به عمومی کردنش نداشتم چه دوست ندارم دیگران گمان ببرند که اگر حدیث نمی رویم به خاطر مسائل مالی است و یا اختلاف نظر که همه جا هست.حال رحیم به خواست خود منتشرش کرده و جوابی نیز داده است باز هم می گذارم و می گذرم تا شاید در روزهایی که موج ها نشستند چند خطی در باره چراغ راهنمای یک نشریه بنویسم.نه از نشر عمومی اش دلگیرم و نه از پاسخ رحیم.

دل و دستم به نوشتن نمی رود. حتی مقاله ای را که برای یکی از همین روزنامه ها قول داده ام بنویسم نیمه تمام می گذارم. تمام شد، خاطره خوبی بود. یادش به خیر دوم خرداد ۱۳۷۶. یادش به خیر سید محمد خاتمی. یادش به خیر ان انگشتر عقیق آبی رنگ.... می شود نوشت از این یادش به خیر ها که همه حس بود. می شود نوشت از آن مرد که آمد. از جامعه مدنی،حکومت قانون، شهروند مداری،حقوق قانونی مخالفان،زنده باد مخالف من ...

حالا اما همه اش خاطره  است. درست مثل قتل های زنجیره ای،مثل توقیف فله ای مطبوعات، مثل در بند کردن دانشجویان، مثل ترور حجاریان،مثل ۱۸ تیر،مثل استیضاح مهاجرانی،مثل محاکمه نوری و کرباسچی...مختاری، پوینده، فروهر و....

نه دل و دستم نمی رود به نوشتن. اصلن حس بدی دارم که برگردم و یازده سال قبل را مرور کنم. اسمش را بگذارم جنبش دوم خرداد. یاد حرف های پیرمردی می افتم که می گفت:" حیف باشد شناسنامه من مهری نداشت اما فکر کردم خاتمی....

می گذرم. ۱۱ سال گذشته است و سه سال بی دولت خاتمی دوم خرداد را تجربه کرده ایم. می خواهم برای چندمین بار چشم بدوزم به فیلم دیدار چند تن از جوانان با خاتمی.انجا که یکی می گوید آقای خاتمی به چشم های من نگاه کن...آیا خواب راحت داری از این .....نه احساسی می شود و خوشم نمی آید از این احساس هایی که نمی گذارند تو کمی تامل کنی.می خواهم بروم سراغ مبانی دوم خرداد یادم می آید که خودشان هم باورشان نمی شد که ۲۰میلیون نفر ....۲۰میلیون رای شوخی نیست اما حالا همه اش دود شد و رفت هوا. خاطره بود. خاطره روزهای  امید و نا امیدی. خاطره روزهای اضطراب و هیجان. خاطره روزهای شتاب که با تئوری های خودساخته بازدارندگی فعال و دوگام به پس های سازمان های سیاسی به گل نشست.

می خواهم بنویسم اما راستش دل و دماغ ندارم اخر مگر یادمان رفته مدیران دوم خردادی،آدم های اصلاح طلب همین جا در نزدیکی خودمان چه ها که... ولش کن این اتوبوسی بود که همه سوار شدند و بعد مسافران اصلی را پیاده کردند.همان هایی که باورشان نمی شد خاتمی رییس جمهور شود، همان هایی که آبادی به آبادی برای رقیبش منبر رفتند همان هایی که دوستانشان را هشدار دادند که مبادا بروید ستاد خاتمی حالا عکس های یادگاریشان ... نه به ما چه دوم خرداد بود و هر  کسی می توانست بیاید و سوار شود. زنده باد مخالف من.

تنها دل خوشی ما همین است این روزها که می توانیم بگوییم دوم خرداد ، اگر بود حالا روزگار این گونه نمی چرخید.حالا همین هم کافی است تا عرق شرم از پیشانی پاک کنیم و سر بالا بگیریم و دل خوش باشیم به خاطره ها... و به آن پیرمرد بگوییم: نه پدر من اشتباه نبود،کاش همان دولت دوم خرداد بود با تمام نتوانستن ها و نخواستن هایش. کاش همان روزها بود با تمام اصلاح طلب نماهایش. کاش می ماندند همان مدیران نیم بند ... اما نه همان ها کار را به اینجا کشاندند تا فقط خاطره باشد این دوم خرداد...

نمی نویسم از این همه خاطره و این روزهایی که بر ما رفت.تنها و همین کافی است که یادش به خیر دوم خرداد و آن همه خاطره که دود شد و رفت هوا.کاش مجالی دوباره بود برای تکرار  ان روزها اما این بار می دانستیم که چه باید کرد.